LITTERARIA: Pawel Jedrzejko's Academic Home Page

Paweł Jędrzejko
Płynność i egzystencja
doświadczenie lądu i morza a myśl Hermana Melville’a
bananaart.pl/exmachina/m-studio
sosnowiec-katowice-zabrze 2008

wybierz księgarnię

Czytelnik książki dowie się:

W jaki sposób odczytywali twórczość Hermana Melville'a badacze i filozofowie z kręgu krytyki egzystencjalnej;
Jaką koncepcję literatury wykształcił Herman Melville;
W jaki sposób literatura staje się medium, przy pomocy którego myśliciel konstruuje konsekwentną wypowiedź filozoficzną;
Na czym polega specyfika egzystencjalizmu Hermana Melville'a;
Jak myśl egzystencjalna Melville'a kształtuje dyskurs jego "morskich" powieści;
W jaki sposób naoczne doświadczenie bytu, będące udziałem bohatera, staje się podstawą Melville'owskiego egzystencjalizmu;
W jaki sposób egzystencjalism Melville'a wpisuje się w przestrzeń ateistycznej myśli egzystencjalnej Zachodu?

Teksty, na których koncentrują się analizy: Moby Dick, Biały Kubrak, Redburn - a także wybrane recenzje i poezje autorstwa Hermana Melville'a

Streszczenie

Płynność i stałość, człowiek i przedmiot, egzystencja i doświadczenie, filozofia i literatura – oto kluczowe pojęcia niniejszych rozważań. Praca ta, w najogólniejszym wymiarze, stawia sobie za cel przedstawienie Hermana Melville’a i jego dzieł w nieco innej optyce, niż czyniły to tradycyjne ujęcia krytycznoliterackie: staram się bowiem pokazać tę interesująca postać nie tyle jako romantycznego pisarza zafascynowanego oceanem, ile dziewiętnastowiecznego myśliciela, który stworzył szczególną, napisaną językiem romantycznej literatury, filozofię egzystencji i nie tylko jako twórcy literackiej fikcji, lecz jako osadzonego w klimacie swojej epoki filozofa, dążącego do odkrycia i przekazania innym prawdy o świecie i człowieku.

Punktem wyjścia było tu założenie o konieczności rozpoznania „momentu tradycji” i postawienia pytania o jego „hermeneutyczną produktywność”. Dostrzegam ją w ponowoczesnym zwrocie ku metodologicznemu zawieszeniu granic między filozofią a literaturą, na którym opieram ponowne „odczytanie” postaci Hermana Melville’a. Problematyce tej poświęcam znaczną część Wstępu, który oprócz podstawowych założeń pracy prezentuje także współczesny stan badań nad Melville’owskim egzystencjalizmem, oraz cały rozdział pierwszy: W stronę metodologii.

Zasada koła hermeneutycznego wyznaczyła następujące po sobie etapy wywodu. Każdy z nich stanowi swoistą lekcję „języka Melville’a”, którego opanowanie – zgodnie ze wskazaniami Hansa Georga Gadamera – jest, obok zasady interpretatorskiego „nasłuchiwania poglądu tekstu”, jednym z podstawowych założeń niniejszego projektu. Z tego też powodu w rozdziale drugim, zatytułowanym Melville’owska wizja literatury, rozpoczynam analizę poglądów twórcy od rozważenia czynników charakteryzujących jego własne podejście do literatury – a zwłaszcza do aktów lektury – na podstawie zapisków, jakie pozostawił na marginesach czytanych książek, a także w oparciu o wskazania płynące z intertekstualnych nawiązań oraz bezpośrednich wypowiedzi jego bohaterów jego dzieł. Analizując w tym świetle poetykę napisanych przez niego recenzji utworów innych pisarzy wskazuję, iż Melville jako czytelnik nie tylko utożsamiał się z „jaźnią autora w tekście”, lecz także – otwierając się na tę „tekstową świadomość” – pozwalał swojej „nasłuchującej” wrażliwości wejść w swoisty rezonans z nowoodkrytą „myślą prawdziwą”, której orędownikiem sam wówczas się stawał.

Zbieżność sposobu czytania, jaki uprawiał autor Moby Dicka i podstawowych założeń krytyki świadomości stanowi wskazanie, które pozwala mi powołać do istnienia specyficzny dyskurs analityczny: inspirowaną Melville’owską lekturą odmianę krytyki tematycznej. Metodologia organizująca pracę bazuje na teoretyczno-filozoficznych poglądach wykształconych na długo zanim pojawiła się krytyka świadomości, którym „przywraca głos” samoświadomy gest krytycznego zawieszania granic pomiędzy dyskursami filozofii, teorii i samej literatury, to zaś stanowi charakterystyczny wyznacznik myślenia poststrukturalnego. W ten sposób powstał fundament części analitycznej pracy, na którą składają się rozdziały Egzystencjalne postrzeganie świata a bohater Melville’a oraz Rzeczy i ocean: bohater wobec intensywnego doświadczenia bytu.

Już w trakcie rozważań nad Melville’owskim postrzeganiem literatury oraz jego sposobem czytania identyfikuję motywy, które powtarzają się w jego twórczości i – jak się wydaje – stanowią wyznaczniki podstawowego, szerokiego tematu, któremu nadałem etykietę „tożsamości”. Prowadzona w takiej perspektywie lektura dzieł Melville’a pozwala dostrzec, iż pisarz zwykle traktował problemy związane z tożsamością w ogólnym odniesieniu do problematyki bytu i ludzkiego istnienia, zaś miejsce szczególne poświęcał w swej refleksji relacji, jaka zachodzi pomiędzy postrzeżeniem a językiem orzekania o postrzeżeniu. Choć powtarzalność motywów, takich jak niepokój wynikający z niemożliwości dookreślenia własnej tożsamości, czy stałe wątpliwości dotyczące boskiej transcendencji wobec naoczności milczącego bytu można zaobserwować w całej twórczości Melville’a – najklarowniejszy „wykład” swego egzystencjalizmu twórca zawarł w powieściach Redburn, Biały Kubrak i Moby Dick, gdzie intelektualne zmagania o dookreślenie roli człowieka w świecie i form ludzkiego zaangażowania w rzeczywistość przybierają formy najbardziej dramatyczne.

O wyborze prozy „morskiej” zadecydował także fakt osadzenia wymienionych powieści w osobistych doświadczeniach ich autora, co wyraźnie wskazują jego biografowie, historycy literatury i interpretatorzy jego twórczości. Żegluga była czynnikiem o zasadniczym znaczeniu, gdy chodzi o kształtowanie się osobowości i światopoglądu pisarza: zderzenie świata lądu i przestrzeni morza, bezpośredni kontakt z odmienną kulturą oraz faktograficzna wiedza, jaką dały mu podróże – stały się jego „przepustką do dojrzałości”. Rozpatrując powieści Redburn, Biały Kubrak i Moby Dick w kontekście dominujących poglądów jego epoki, można sądzić, że zasadniczym źródłem wczesnej refleksji Melville’a była nie tyle jego krytyczna świadomość sformułowanych, wiodących filozofii XIX wieku, ile cały kompleks osobistych przeżyć, wiążących się przede wszystkim z traumą utraty ojca, a w konsekwencji – z niezdolnością zawieszenia niewiary wobec dyskursów religijnych i bezpośrednim doświadczeniem „płynnej części świata”. Z tego też powodu to właśnie w prozie morskiej oryginalna myśl pisarza może manifestować się najjaskrawiej, choć nie ulega wątpliwości, że z każdym kolejnym dziełem filozofia Melville’a będzie coraz dojrzalsza.

Kolejnym krokiem – „od części do całości” – jest osadzenie problematyki tożsamości manifestującej się w twórczości Melville’a (w prozie, ale także w dojrzałej poezji) w szerokim spektrum pojęć wyznaczonych przez kultury oparte na biegunowo różnych wzorcach metafizycznych: kulturę judeochrześcijańską („kulturę dyskursu”) i kulturę buddyjską („kulturę ciszy”). W ten sposób staram się wskazać kulturotwórcze znaczenie ludzkiego dylematu bytu i jaźni oraz alternatywne sposoby metafizycznej terapii niepokoju, który z niego wynika. To zaś pozwala mi zaproponować system odniesień, umożliwiający przedstawienie specyfiki Melville’owskiego myślenia w czytelnych kategoriach analizy porównawczej. Przechodząc znów „od całości do części”, demonstruję na tej podstawie cechy indywidualnego stanowiska Hermana Melville’a wobec podstawowych problemów metafizycznych, kładąc nacisk na jego światopoglądową ewolucję: od kalwinistycznej wizji świata do ubóstwienia Oceanu-przedmiotu. Ten etap rozważań wyznaczył też zakres tematyczny analiz tekstowych.

Aby ukazać specyfikę Melville’owskiego egzystencjalizmu, studiuję ewolucję światopoglądu pięciu postaci: Redburna, Białego Kubraka, Izmaela, Ahaba oraz Pipa, które Melville poddaje w swoich tekstach egzystencjalnemu doświadczeniu. Ponieważ taka ewolucja „mierzona” jest na podstawie zmian emocjonalno-waloryzującej relacji indywidualnego bohatera do przedmiotów w przestrzeni lądu i morza, omawiam najpierw „wyposażenie” intelektualne i cechy jakie Melville nadaje każdej z tych postaci przed doświadczeniem egzystencjalnym, następnie wyświetlam specyfikę każdego z tych doświadczeń, by w końcu zinterpretować postawę wszystkich wymienionych bohaterów po przejściu doświadczenia. Podsumowanie analiz z rozdziałów trzeciego i czwartego prowadzi do wniosków na temat cech charakterystycznych filozofii Hermana Melville’a jako „egzystencjalizmu odwołującego się do wyobraźni”, co pozwala umiejscowić ją w rozległym spektrum zachodniej myśli egzystencjalnej i umożliwia rewizję historycznych uwarunkowań ewolucji nurtów egzystencjalnych w przestrzeni myśli amerykańskiej XX i XXI wieku.

Ostatni rozdział pracy, W stronę spraw ostatecznych: Ocean Spokojny, zawiera rozważania na temat Hermana Melville’a-myśliciela w szerszym kontekście refleksji na temat płynności, upływu czasu i uspokojenia, jakie nieść może filozoficzne poszukiwanie „dobrej wiary”. Ubi sunt qui ante nor fuerunt? – jest pytaniem w tej części wywodu zasadniczym: stanowi oś, która organizuje przemyślenia na temat umiejętności „zawieszania niewiary” i budowania dyskursów wartości w świetle nieuchronności ludzkiego przemijania. Egzystencjalistyczna dygresja na temat Melville’a i spraw ostatecznych, jaką proponuję Czytelnikowi zamiast finalnych wniosków, jest więc przede wszystkim zaproszeniem do refleksji nad sztuką życia: pogodną sztuką nadawania sensu własnemu istnieniu – wbrew płynności, naznaczającej egzystencjalną ludzką kondycję piętnem niepewności.

Paweł Jędrzejko
Liquidity and Existence
The Experience of the Land and the Sea in Herman Melville’s Thought
bananaart.pl/exmachina/m-studio
sosnowiec-katowice-zabrze 2008

choose a bookstore

Summary

Liquidity and solidity, the human and the inhuman, existence and experience, philosophy and literature – these are the key concepts of the present reflections. In its most general dimension, this study aims at a revision of Herman Melville’s oeuvre in an alternative perspective from those adopted by scholars representing traditional (canonical) critical approaches. In this book, I endeavor to show Melville not only (and certainly not exclusively) as a romantic writer, but as a 19th century thinker, who evolved a unique philosophy of existence, communicable through the language of romantic literature, thus presenting him not as an author of “creative fiction,” but as a philosopher rooted in the climate of his epoch and striving to discover and communicate the truth of the world and of the human within it.

The point of departure for my revision was the Gadamerian assumption of the necessity of the recognition of the “moment of tradition,” followed by the search for the answer to the question of its “hermeneutic productivity”. I recognize the latter in the postmodern turn toward the methodological suspension of distinctions between philosophy and literature – and to these issues I dedicate most of the introductory chapter, (which, apart from the elementary assumptions of this work, discusses the state of research upon Melville’s existentialism) and the whole of Chapter One: “Toward Methodology.” Upon such grounds I consequently build my re-reading of Melville.

The sequence of the stages of my argument has been dictated by the principle of the hermeneutic circle, in the cycle of which each stage offers a unique lesson of the “language of Melville.” Next to the Gadamerian principle of the interpretive “openness” and sensitivity to the text’s alterity against one’s own fore-meanings and prejudices, the mastering of the “command of this language” is one of the elementary assumptions of this project. For these reasons, the second chapter, entitled "Melville’s Vision of Literature," dedicated to the investigation of factors characterizing the thinker’s approach to literature sensu largo and to acts of reading sensu stricto, begins with an analysis of his opinions expressed in notes he had left on the margins of the books he owned, as well as views manifest either in direct declarations of his protagonists or those expressed indirectly, as intertextual allusions. In this light, I further analyze texts of the book reviews Melville wrote, indicating that, as reader, he would not only identify with the “author’s-self-in-the-text,” but also that, while opening up for the “textual consciousness,” he would allow his intently perceptive sensitivity to enter into a unique resonance with the newly discovered “true thought,” of which the herald he himself would then become.

The proximity of the reading strategies of the author of Moby-Dick preferred and practiced and of the characteristic principles underlying the so-called criticism of consciousness provide me with the stimulus to call into existence a particular type of analytical discourse, which could be best described as a variety of thematic criticism, inspired with Melville’s style of reading. Thus, the methodology organizing the argument of the book returns to some of the theoretical and philosophical views that had been verbalized long before the criticism of consciousness emerged. At the same time, however, it legitimizes such views by virtue of a self-conscious act of critical suspension of traditional distinctions assumed to exist between philosophy, theory and literature itself, which, in turn, is a characteristic trait of the poststructural paradigm of thought. In such a fashion, the foundations have been laid for the analytical part of this work: Chapters Three and Four: “Existential Perception of the World and Melville’s Protagonists” and “The Things and the Ocean: Melville’s Protagonist in the face of an Intensive Experience of Being.”

The analyses of Melville’s vision of literature and his style of reading allow me to identify elementary motifs that recur throughout his oeuvre and, as may be postulated, can function as exponents of his basic, broad theme, to which I have attributed the label of “identity.” Reading Melville’s work in such a perspective allows one to observe that the writer would usually approach problems related to identity in general reference to the question of being and of human existence. In his reflection, he would specifically emphasize the relationship obtaining between perception and the language of predication based on, or concerning, perception. Even though the recurrence of motifs such as the anxiety born out of the inability to ultimately define one’s identity, or permanent doubt concerning the divine transcendence in the face of the silence of being are readily observable throughout Melville’s oeuvre, the clearest exposition of his existentialism seems to be present in his sea-locked novels of Redburn, White-Jacket and Moby-Dick, where the intellectual wrestling toward the definition of the human role in the universe and the delineation of formulas of human commitment to reality receives the most dramatic forms.

The choice of the nautical prose as the analytic material was also stimulated by the fact of the rootedness of the sea-locked novels in the personal experience of their author, to which his biographers, literary critics and interpreters of his work testify. The sailing episode of Melville’s life was a factor of elementary significance in the process of the shaping of the thinker’s personality and Weltanschauung: the collision of the world of the land and of the space of the sea, the directness of the contact with cultures dissimilar to his own and the factographic knowledge he gained in the course of his journeys – granted him passage to adulthood. Considering Redburn, White-Jacket and Moby-Dick in the context of the dominant intellectual trends of Melville’s era, one is led to conclude that, rather than the critical awareness of the formulated, leading philosophies of 19th century, the elementary source of the thinker’s early reflection ought to be seen in a whole complex of personally lived emotions, related initially to the trauma of the loss of the father and of the ensuing instability and, in consequence thereof, to the inability of suspending disbelief with respect to the available religious discourses, and later – to the immediate experience of the “liquid part of the world,” readily translatable into existential uncertainty of the experience of every day reality. These, among others, are the reasons why it is in the sea-locked prose that the original thought of Herman Melville may be claimed to have found its clearest and most vivid manifestation, even though there can be no doubt as to the fact that with each subsequent work his philosophy achieves subsequent levels of mature sublimation.

The next hermeneutic step – from the detail to the whole – consists in locating the problems of identity manifest in Melville’s prose and in his later poetry in a broad spectrum of notions, whose poles have been determined by the metanarratives of two cultures based on diametrically different metaphysical patterns: the culture of Judeo-Christianity (“the culture of discourse”) and the culture of Buddhism (“the culture of silence”). Drawing upon Melville’s allusions to Buddhism, I concentrate upon the culture-creating importance of the human dilemma of the split between being and self and indicate alternative modes of the metaphysical therapy of anxiety developed within each of these cultural discourses. This stage of my study produces a framework of references which allows me to demonstrate the uniqueness of Melville’s thought in terms of legible categories of comparative analysis. Reorienting my reflection toward the detail again, I use the above framework in the course of an analysis indicating distinctive features of the stance that the thinker adopts with respect to elementary metaphysical questions, emphasizing in particular the evolution of his Weltanschauung – beginning with a Calvinist vision of the world and ending in the apotheosis of the Ocean/Object. This stage has defined the thematic scope of the analyses of the author’s texts.

To present the characteristics of Melville’s existentialism, I study the evolution of the world-views of five characters: Redburn, White Jacket, Ishmael, Ahab and Pip, whom the writer exposes to an immediate existential experience in the presented worlds of his novels. Since such an evolution is gauged on the basis of the transformations of the emotional and evaluating relation of the individual character to the objects in the space of the land and that of the sea, I begin with the intellectual “provisions” and traits of character attributed by the writer to each of these figures before they undergo the trauma of the liminal experience; subseqently, I focus upon the characterization of each of these experiences and, finally, I reassess the stances each of the five protagonists adopts with respect to the basic questions of self and the world post factum. The summary of the analyses carried out in Chapters Three and Four leads toward conclusions concerning the defining traits of Herman Melville’s philosophy, which could descriptively be characterized as "Existentialism of Imagination." This, in turn, allows one to locate Melville’s thought within the broad spectrum of the Western existentialist thought and makes the revision of the historical conditioning of the evolution of the existentialist trends in the space of the American thought of 20th and 21st centuries.

The last chapter of this work bears an eponymous title: "Toward Ultimate Matters: The Pacific." It offers considerations on Herman Melville-the thinker in the context of a broad reflection on liquidity, passage of time, and tranquility born out of philosophical search for “good faith.” The question of central significance to this part of the argument is the question of Ubi sunt qui ante nos fuerunt?; it is the axis organizing the chapter around the issues of the suspension of disbelief and building discourses of values in the shadow of the inevitability of human transience. The existentialist digression on Melville and the ultimate matters, which I offer the Reader in lieu of conclusions, serves as an invitation to reflect upon the art of living: the serene art of making sense of one’s own existence against ubiquitous liquidity, which painfully marks the human condition with the brand of uncertainty.

Paweł Jędrzejko
Flüssigkeit und Existenz
Die Erfahrung vom Land und Meer im Gedankengut von Herman Melville
bananaart.pl/exmachina/m-studio
sosnowiec-katowice-zabrze 2008

Buchhandel Auswahl

Zusammenfassung

Flüssigkeit und Festigkeit, der Mensch und der Gegenstand, Existenz und Erfahrung, Philosophie und Literatur – dies sind die Schlüsselbegriffe der folgenden Studie. In ihrer allgemeinsten Dimension setzt sie sich zum Ziel, Leben und Werk von Herman Melville aus einem anderen Blickwinkel zu betrachten, als es die traditionell orientierten Literaturkritiker zu tun pflegten. Ich versuche nämlich Melville nicht nur als einen romantischen Schriftsteller, der vom Ozean fasziniert war, zu schildern, sondern vor allem als einen Denker des 19. Jahrhunderts, der eine besondere, mit der Sprache der romantischen Literatur verfasste Philosophie der Existenz schuf. Ich präsentiere ihn nicht als einen Autor der literarischen Fiktion sondern als einen in seiner Epoche verwurzelten Philosophen, der danach strebte, die Wahrheit über die Welt und den Menschen zu entdecken und mitzuteilen.

Den Ausgangspunkt für meine Reflexion bildet Gadamers Annahme, dass man den „Moment der Tradition“ erkennen und nach seiner „hermeneutischen Produktivität“ befragen muss. Letztere entdecke ich in der postmodernen Wendung zur methodologischen Aufhebung der Grenzen zwischen Philosophie und Literatur, worauf ich die neue Deutung von Melville und seinem Schaffen stütze. Diesen Fragen widme ich den überwiegenden Teil der Einleitung (die außer den Grundgedanken meiner Arbeit auch den Forschungsstand zum Melvilleschen Existentialismus enthält), sowie auch das erste Kapitel: In Richtung Methodologie.

Das Prinzip des hermeneutischen Zirkels bestimmt die Reihenfolge der Abschnitte meiner Abhandlung. Jeder Abschnitt ist gewissermaßen eine eigene Lektion in der „Sprache Melvilles“. Neben den Gadamerschen Prinzipien der interpretatorischen „Offenheit“ und der „Sensibilität“ für die Differenz des Textes gegenüber unseren Vormeinungen und Vorurteilen, ist das Beherrschen dieser Sprache das Hauptanliegen meines Projekts. Aus diesem Grunde befasse ich mich im zweiten Kapitel, "Melvilles Vision der Literature", mit der Erforschung von Faktoren, die die Einstellung des Denkers zur Literatur im Allgemeinen und zu einzelnen Akten des Lesens charakterisieren, anhand der Notizen, die er am Rande seiner Lektüren hinterlassen hatte, sowie auch anhand seiner intertextuellen Anspielungen und direkten Aussagen der Protagonisten seiner Bücher. Aus dieser Perspektive lese ich auch Melvilles literarische Rezensionen, wobei ich zeige, dass er sich als Leser nicht nur mit dem „Autoren-Ich im Text“ identifizierte, sondern sich auch dem “Textbewusstsein“ öffnete und es seiner Wahrnehmungssensibilität erlaubte, mit dem neuentdeckten „wahren Gedanken“ in einen Resonanzraum einzutreten, zu dessen Befürworter er sodann wurde. Die Nähe der Lesestrategien des Autors von Moby-Dick zur so genannten "Bewusstseinskritik" bewegen mich dazu, einen spezifischen analytischen Diskurs ins Leben zu rufen, den am am Passendsten als eine Art thematische Kritik bezeichnen könnte, und der von Melvilles Lesetechnik inspiriert ist. Die Methodologie, die die folgende Arbeit organisiert, greift damit auf theoretisch–philosophische Ansichten zurück, die lange vor der Bewusstseinskritik formuliert wurden. Andererseits legitimiert sie solche Ansätze durch die selbstreflexive Aufhebung der traditionellen Grenzen zwischen dem philosophischen, theoretischen und literarischen Diskurs, was zugleich ein charakteristisches Merkmal des poststrukturellen Denkens darstellt. Somit sind die Grundsteine für den analytischen Teil dieser Arbeit gelegt: Zu ihm gehören Kapitel 3, "Existentielle Wahrnehmung der Welt und Melvilles Protagonisten" sowie Kapitel 4, "Die Dinge und der Ozean: Melvilles Protagonist im Angesicht einer intensiven Erfahrung des Seins".

Die Analyse von Melvilles Literaturvorstellung und seinem Lesestil erlauben es mir, die wesentlichsten Motive herauszuarbeiten, die sich durch sein Schaffen winden, und die, wie es scheint, die Basis eines breiteren Grundthemas bilden, das ich mit dem Etikett „Identität“ versehe. Wenn man Melvilles Bücher aus dieser Perspektive liest, bemerkt man, dass er die mit der Identität verbundenen Probleme stets in Beziehung zu allgemeinen existentiellen Fragen betrachtete. Eine besondere Stellung genoss in seiner Reflexion das Verhältnis, das zwischen der Wahrnehmung und der Sprache des Urteilens über die Wahrnehmung besteht. Obwohl sich Motive wie die Angst, die der Unmöglichkeit entspringt, seine Identität zu konkretisieren, oder der ständige Zweifel an der göttlichen Transzendenz im Angesicht des Schweigen des Seins durch das Schaffen Melvilles ziehen, findet man das klarste Manifest seines Existentialismus in den Romanen Redburn, Weißjacke und Moby-Dick, in denen das intellektuelle Ringen um eine Definition der Rolle des Menschen in der Welt und der Formen des menschlichen Engagements in die Wirklichkeit dramatische Gestalt annimmt.

Ein weiterer Grund für die Fokussierung meines analytischen Materials auf die Seeromane liegt in der Tatsachen, dass die erwähnten Romane in persönlichen Erfahrungen des Autors verankert sind, wie Biografen, Literaturhistoriker und Interpreten seiner Werke gezeigt haben. Melvilles eigene Erfahrungen auf See übten einen starken Einfluss auf die Gestaltung seiner Persönlichkeit und seine Weltanschauung aus: der Zusammenstoß der Welt des Festlandes und des Raumes der See, der direkte Kontakt zu andersartigen Kulturen und das faktographische Wissen, das er im Laufe seiner Reisen gewonnen hatte, bahnten seinen Weg zum Erwachsenwerden. Wenn man die Romane: Redburn, Weißjacke und Moby-Dick im Kontext der vorherrschenden Trends der Epoche Melvilles betrachtet, kann man zum Schluss kommen, dass die Grundquelle seiner frühen Reflexion nicht unbedingt im kritischen Bewusstsein der verbalisierten, dominierenden philosophischen Strömungen des 19. Jahrhunderts, sondern eher in der ganzen Komplexität seiner persönlichen Erfahrung lag. Besonders signifikant sind hier das Trauma des Vaterverlustes, das ihm unmöglich machte, sein Unglauben dem religiösen Diskurs gegenüber aufzuheben, sowie auch die direkte Erfahrung des „flüssigen Teils der Welt“, was man wortwörtlich auf die existentielle Unsicherheit des Alltags übertragen kann. Aus diesen Gründen manifestiert sich gerade in der Seeprosa das originelle Gedankentum des Schriftstellers am deutlichsten, obwohl Melvilles Philosophie mit jedem weiteren Werk zweifellos einen höheren Reifegrad erreicht.

Der nächste hermeneutische Schritt – vom Detail zum Gesamtbild - beruht auf der Verwurzelung der Identitätsproblematik, die sich im Schaffen Melvilles in der Prosa sowie auch in seiner späteren Poesie manifestiert, im breiten Spektrum der Begriffe aus zwei Kulturkreisen mit diametral unterschiedlichen metaphysischen Mustern, nämlich aus dem judeo-christlichen Kulturkreis („Kultur des Diskurs“) und aus dem Buddhismus („Kultur der Stille“). Auf diese Weise bemühe ich mich auf die kulturbildende Bedeutung des menschlichen Dilemmas der Spaltung zwischen dem Sein und dem Ich sowie auf alternative Methoden der metaphysischen Therapie der Angst, die diesem Dilemma entspringt, zu verweisen. Dies es erlaubt mir ein Bezugssystem aufzubauen, das die Einmaligkeit des Melvilleschen Denkens in verständlichen Kategorien der Vergleichsanalyse darzustellen vermag.

Indem ich meine Reflexion wieder dem Detail widme, zeige ich auf diesem Hintergrund die Einstellung Herman Melvilles den grundlegenden metaphysischen Problemen gegenüber. Besonders hebe ich hier die Evolution seiner Weltanschauung hervor - von kalvinistischer Weltvision bis zur Apotheose des Ozeans/Objekts. Diese Etappe der Überlegung bestimmte auch den Themenbereich meiner Textanalyse. Um das Einzigartige an Melvilles Existentialismus zu zeigen, erörtere ich die Evolution der Weltanschauung von fünf Charakteren, und zwar von Redburn, Weißjacke, Ishmael, Ahab und Pip, die Melville in der Wirklichkeit seiner Werke einer direkten existentiellen Erfahrung aussetzt. Da solch eine Evolution anhand von Veränderungen der emotional-wertenden Beziehung des jeweiligen Protagonisten zu Gegenständen in dem Raum des Festlandes und dem des Meeres erforscht wird, beginne ich mit der Darstellung der intellektuellen „Ausrüstung“ und der Charaktereigenschaften, die Melville jeder Gestalt vor dem Trauma der existentiellen Erfahrung zuschreibt, dann erleuchte ich die Erfahrung selbst, um schließlich die Weltanschauung der Helden danach zu analysieren. Das Resümee der Analysen aus dem dritten und vierten Kapitel erlaubt Schlussfolgerungen zu charakteristischen Merkmalen der Philosophie von Herman Melville, die man als „Existentialismus der Vorstellungskraft“ bezeichnen kann. Das wiederum lokalisiert sie im breiten Spektrum des westlichen existentiellen Gedankentums und ermöglicht es, die historischen Bedingungen der Evolution der existentiellen Strömungen im amerikanischen Gedankengut des 19. und 20. Jahrhunderts zu revidieren.

Das letzte Kapitel meiner Arbeit, "In Richtung letzter Dinge: der Pazifik", enthält Überlegungen zu Herman Melville als Denker in einem breiteren Kontext der Reflexion über die Flüssigkeit, über das Vergehen der Zeit und die Ruhe, die aus der Suche nach einem “guten Glauben“ resultieren kann. Ubi sunt qui ante nos fuerunt? –das ist die zentrale Frage in diesem Teil des Buches, um die die Erwägungen zur Fähigkeit, den „Unglauben aufzuheben“, und zum Bauen des Wertediskurses im Lichte der Unaufhaltsamkeit der Vergänglichkeit alles Irdischen organisiert werden. Die existentielle Digression zu Melville und den letzten Dingen, die ich dem Leser vorschlage, statt Schlussfolgerungen zu ziehen, ist vor allem eine Einladung zum Nachdenken über das Leben - über die heitere Kunst, seiner Existenz den Sinn zu verleihen, ungeachtet der Flüssigkeit, die das menschliche Dasein mit der Unsicherheit brandmarkt.

Übersetzt von Maria dos Santos und Johannes Voelz